مدیریت کیفیت جامع
*مدیریت کیفیت جامع: ( Total Quality Management.(TQM
" مديريت كيفيت فراگير، فلسفه اي است كه بيان مي دارد تعهد يكسان وهم شكل به كيفيت در تمامي نواحي يك سازمان كه به ارتقاء فرهنگ سازماني كه در نتيجه تلقي مشتريها از كيفيت را برآورده مي سازد منجر مي گردد مفهوم "مديريت كيفيت فراگير" بر پنج اصل استوار مي باشد:
1- توليد كار كيفي در ابتداي امر .
2- تمركز بر مشتري .
3- داشتن رويكرد راهبردي به بهبود و پيشرفت.
4- بهبود دائمي.
5- تشويق كار گروهي و احترام متقابل. ( آلن . آ . بنو و يتز) – ترجمه امين شايان جهرمي ( 1385 )
چگونه مي توان در نظام آموزشي تقاضا گرايي را جايگزين عرضه گرايي نمود . به عبارت ديگر چگونه نظا م آموزشي مي تواند پاسخگوي تقاضاي مخاطبين خود (دانش آموزان ، دانشجويان ، والدين ، معلمان ، صاحبان مشاغل و حرف ) و رقابت پذيري بازار كار – از نظر دانش فن آوري - در سطح ملي و
بين المللي باشد ؟ كانال هاي اطلاع از خواسته هاي مخاطبين نظام آموزشي كدامند ؟ چگونه مي توان از تقاضا هاي « پايين به بالا » حمايت كرد و به داد و ستد ميان تقاضا و عرضه آموزش دست يافت ؟ پرسشهاي ياد شده در ارتباط با كيفيت آموزش مطرح است . الگوهاي رايج برنامه ريزي و مديريت
فرايند هاي آموزشي « بالا به پايين » در حال دگرگوني است . حتي كشور هايي كه در حاكميت دموكراسي ، تجربه طولاني دارند مانند فرانسه ، در مقابل نيروي فشار مخاطبين خود ، در حال تعديل سياست ها و تمركز زدايي از نظام آموزشي اند. ( مشايخ 1375 )
"ران فیتز جرالد"[1] (2004) در بحث خود پيرامون مديريت كيفيت جامع در آموزش پرورش مي نويسد : فلسفه ايجاد مدیریت کیفیت جامع( TQM) چيست ؟ از ديدگاه فلسفي ونظامند مدیریت کیفیت جامع
( TQM) يعني پيشرفت تدريجي علوم يا محصولات ارائه داده شده به مصرف كننده . امروزه تكنولوژي حمل و نقل و ارتباطات، نظام اقتصاد جهاني را جايگزين نظام اقتصاد داخلي نموده است . در سطح دنيا گفته مي شود كه مشاغل و حرفه هاي داخلي كه فاقد مدیریت کیفیت جامع( TQM) هستند به لحاظ اقتصادي بي صرفه اند. شهروندان مي توانند با كمك متخصصين مدیریت کیفیت جامع( TQM) از اين پيشروي از مشاغل بدون صرفه دوري نمايند . از اين رو ميتوان گفت مزاياي بالقوه استفاده از مدیریت کیفیت جامع( TQM) در مدارس ، نواحي و يا دانشكده ها به قرار زير مي باشد :
1- مدارس يا دانشكده ها با كمك مدیریت کیفیت جامع( TQM) مي توانند خدمات بهتري به مصرف كنندگان ،دانش آموزان و مديران ارائه نمايند .
2- يكي از روش هاي اساسي براي برآورده ساختن نياز هاي مشترك واصلاح آموزشي متمركز شدن روي پيشرفت تدريجي مدیریت کیفیت جامع( TQM) مي باشد.
3- عملكرد بدون ترس سيستم مدیریت کیفیت جامع( TQM) با تمركز بر رشد و اصلاح مداوم موجب انگيزش و چالش بيشتر دانش آموزان و معلمان مي شود تا به « قدر كفايت »بتواند محيط ياد گيري را آماده كند. بنابراين جو براي يادگيري بهبود حاصل مي كند.(ران فیتز جرالد 2004)
از آنجا كه سيستم آموزش و پرورش پويا مرتباً در حال برنامه ريزي در جهت تغيير و تحولات اجتماعي است ودر ايران نيز مواردي چون تغيير نظام آموزش متوسطه ، تغيير و باز نويسي كتب درسي ، تعليم و تربيت نيروي انساني ، افزودن دوره پيش دانشگاهي،نظام تحول بنیادین آموزش وپرورش و تغييرات ديگر را در بر مي گيرد. پس در جهت حصول به موفقيت ، سازمان بايد با ارتقاء كيفيت آشنا شده و به جاي پرداختن به روش هاي سنتي و اقتدار گرايانه محض ، به ايجاد فضاي خلاقيت اهتمام ورزد . يكي از راه هاي ظهور خلاقيت دريك سازمان بوجود آوردن جو سازماني محرك خلاقيت است ، بدين معني كه مدير آماده شنيدن ايده هاي جديد از هر فردي كه در سازمان كار مي كند باشد.(رضائيان 1382 )
مدارس زماني مي توانند در انجام مدیریت کیفیت جامع( TQM) موفق شوند كه مديران در اجراي آن مشاركت داشته باشند . يعني نسبت به مدیریت کیفیت جامع( TQM) آگاهي ، باور ، اعتماد عميق و مهارت داشته باشند . البته در اين ميان حمايت مديران مناطق آموزشي و سازمان هاي آموزش و پرورش استانها موُ ثر است .
عدم حمايت مديران عالي و مياني در آموزش و پرورش به معني عدم موفقيت نيست بلكه روند موفقيت را كند مي كند. مشاركت، علاقه، آگاهي كامل و تعهد كاركنان مدرسه ( به ويژه معلمان) نسبت به مدیریت کیفیت جامع( TQM) اثرات عدم حمايت را به ميزان زيادي كاهش مي دهد. مشاركت و مداخله مدير مدرسه و معلمان در اجراي مديريت كيفيت جامع به اين معناست كه آنان در اجراي مديريت كيفيت جامع در مدرسه پايبند و متعهد مي باشند .( توراني 1384 )
امروزه وظايف بسياري بر عهده نظامهاي آموزش و پرورش گذاشته شده است . شيفر[2] (1992) اشاره مي كند كه مسئو ليت تأمين نيروي انساني مورد نياز براي رويا رويي با بحرانهاي پيش روي توسعه جهاني با شتاب هر چه بيشتر به آموزش و پرورش محول شده است . از سوي ديگر كاهش نسبي منابع مالي آموزش و پرورش ، امكان دستيابي به اين هدف ها را با دشواري روبرو كرده است . چرا كه دولتها بيش از پيش به كاستن از هزينه ها و كم كردن بدهي هاي ملي خود گرايش پيدا كرده اند . و كاستن از هزينه هاي عمومي نيز سبب كاهش منابع آموزش و پرورش و ايجاد دگرگوني در برخي زمينه هاي آن شده است . ( م . رابسون و ر . ماتيوس) ،ترجمه رضايي 1378)
بهتر است با بهره گیری از نحوه انديشه ، تفكر و احساس مديران و دبيران آموزش و پرورش و اولیاء دانش آموزان و متخصصان مشخص نمود تا چه ميزان آمادگي جهت استقرار تفكر مدیریت کیفیت جامع( TQM) در مدرسه وجود دارد .
منابع:
1- آلن.آ.بنوویتز – ترجمه امین شایان جهرمی ومعافیان- نشر ترمه – تهران85
2- تورانی حیدر-مدیریت فرآیند مدار در مدرسه- جلد اول انتشارات تزکیه-تهران84
3- رضائیان علی-اصول مدیریت – انتشارات سمت-چاپ چهاردهم – تهران 82
4- رابس.م وماتیوس.ر،کیفیت در آموزش وپرورش ترجمه عربعلی رضایی تهران87
5- مشایخ فریده-دیدگاه های نو در برنامه ریزی آموزشی چاپ ششم انتشارات سمت تهران85
6- Ronfitz gerald.(2004)-“Total Quality Management in Education”
*هانی اعتمادی مدیر هنرستان امام خامنه ای زمستان 92 